Stowarzyszenie Dziennikarzy RP w Katowicach

Prezes Telewizji Polskiej Janusz Daszczyński krytycznie ocenia zaproponowaną przez Prawo i Sprawiedliwość nowelizację ustawy o radiofonii i telewizji oraz apeluje o odrzucenie jej. – Takie rozwiązania, niezależnie od wątpliwości na tle ogólnych standardów demokratycznego państwa prawa, godziłyby w konstytucyjne podstawy funkcjonowania modelu mediów publicznych w Polsce – uważa.

Janusz Daszczyński

Janusz Daszczyński w piśmie skierowanym do marszałka Sejmu zwraca uwagę, że zgłoszony w poniedziałek wieczorem przez posłów PiS projekt nowelizacji ustawy o radiofonii i telewizji marginalizuje kontrolę nad mediami publicznymi sprawowaną przez Krajową Radę Radiofonii i Telewizji, będącą niezależnym od rządu organem konstytucyjnym, oraz spowoduje nagłe przerwanie kadencji obecnych zarządów i rad nadzorczych mediów publicznych.

- Takie rozwiązania, niezależnie od wątpliwości na tle ogólnych standardów demokratycznego państwa prawa, godziłyby w konstytucyjne podstawy funkcjonowania modelu mediów publicznych w Polsce. W szczególności chodzi tu o art. 54 Konstytucji RP i wyrażoną w nim zasadę wolności wypowiedzi, w której zawiera się niezależność mediów publicznych od rządu i aktualnej większości politycznej, co potwierdził Trybunał Konstytucyjny. Ponadto naruszony zostaje art. 213 ust. 1 Konstytucji RP – przewidujący rolę KRRiT jako strażnika interesu publicznego w radiofonii i telewizji, w którym – jak wyjaśnił Trybunał Konstytucyjny (wyrok z 9.9.2004, K 2/03) – zawiera się misja mediów publicznych – wylicza Daszczyński.

- Proponowane rozwiązania pozostają w sprzeczności z podstawową ideą dokonanego w latach 90-tych XX w, przekształcenia mediów rządowych (stanowiących poprzednio element struktury rządowej) w media publiczne, które mają cechować się wewnętrznym pluralizmem i zachować wyraźny dystans od aktualnego dysponenta politycznego, w szczególności od rządu (uchwała Trybunału Konstytucyjnego z 13.12.1995 r., W 6/95). Zachowaniu tego dystansu służy system organów mediów publicznych określany mianem „systemu buforów” oddzielających je od świata polityki. System ten projekt nowelizacji miałby całkowicie zburzyć, poddając media publiczne bezpośredniej kontroli rządowej. Pozbawienie KRRiT kompetencji wobec mediów publicznych nie znajduje żadnego uzasadnienia i pozostaje w sprzeczności z jej konstytucyjną rolą (art. 213 ust. 1 Konstytucji). Dotyczy to zarówno powoływania i odwoływania władz mediów publicznych, jak i uzgadniania statutów spółek publicznej radiofonii i telewizji (art. 1 pkt 4 projektu nowelizacji uchylający art. 29 ust. 3 ustawy o RTV) – opisuje prezes TVP.

W piśmie Janusz Daszczyński powołuje się także zalecenia i deklaracje Rady Europy, rezolucje Parlamentu Europejskiego oraz wyrok Europejskiej Trybunału Praw Człowieka podkreślające znaczenie niezależności i przejrzystości sposobu powoływania organów mediów publicznych.

- Proponowanej nowelizacji ze standardami niezależności mediów publicznych nie sposób pogodzić. W razie jej przyjęcia zakłócona zostałaby ciągłość zarządzania mediami publicznymi oraz niezależne od rządu i większości politycznej ich funkcjonowanie w praktyce. Projekt zamiast zmierzać do dalszego udoskonalania modelu mediów publicznych w Polsce, ich unowocześnienia i uspołecznienia, w istocie jest w tym zakresie poważnym regresem, stanowiąc krok w kierunku odrzuconego w okresie transformacji ustrojowej modelu mediów rządowych. Nie będzie to służyło akceptacji społecznej dla mediów publicznych, niezbędnej do utrzymania ich silnej pozycji i roli – uważa prezes TVP.

Jednocześnie zwraca się o nieprzyjmowanie tej nowelizacji i „poprzedzenie jakiejkolwiek ustawowej reformy mediów publicznych otwartą i szeroką debatą publiczną, wszechstronnymi analizami i oceną skutków”.

Pismo zostało też skierowane do prezydenta, premier, marszałku Senatu, ministrów kultury i skarbu państwa, rządowego pełnomocnika ds. reformy mediów publicznych, przewodniczących sejmowej i senackiej komisji kultury i środków przekazu, przewodniczących wszystkich klubów parlamentarnych oraz przewodniczących KRRiT i rady nadzorczej TVP.

Stowarzyszenie Dziennikarzy Europejskich (AEJ) w liście otwartym wzywa “do wstrzymania prac nad proponowanym przejęciem przez polski rząd bezpośredniej kontroli nad publiczną telewizją i radiem”.

W liście, adresowanym do wicepremiera, ministra kultury Piotra Glińskiego oraz wiceministra Krzysztofa Czabańskiego, AEJ wzywa “do poszanowania powszechnie akceptowanych zasad dotyczących nadawców publicznych, w tym ich niezawisłości redakcyjnej i bezstronności”.

AEJ “wyraża obawę, że proponowane reformy, gdyby zostały przeprowadzone, faktycznie oddałyby publiczną telewizję i radio pod bezpośrednią kontrolę rządu, pociągałyby za sobą zwolnienia krytycznych dziennikarzy z przyczyn politycznych i prowadziłyby do systematycznej stronniczości redakcyjnej na rzecz obecnego rządu”.

“Nasze obawy wzbudziły publiczne wypowiedzi ministrów sugerujące, że zarządy głównych nadawców publicznych mogą być w przyszłości wybierane w taki sposób, że będą one reprezentowały wyłącznie priorytety i życzenia Prawa i Sprawiedliwości i że dziennikarze kwestionujący lub krytykujący politykę i działania rządu mogą być arbitralnie zwalniani” – głosi list.

Napisano również, że “ogłoszony przez rząd zamiar przeforsowania daleko idących i fundamentalnych reform w ciągu dwóch miesięcy”, wobec “zaciekłej opozycji w kraju i za granicą”, wskazuje na “nadmierny pośpiech i niepokojący brak transparentności w kwestiach żywotnie interesujących opinię publiczną”.

AEJ wezwało do odłożenia wszelkich reform do czasu pełnego i publicznego przedyskutowania wszystkich kwestii w “inkluzywnej debacie”, z należytym uwzględnieniem różnych poglądów i opinii. Wezwano też adresatów do “publicznego zobowiązania się, że wszelkie zmiany będą zawierać niezbędne zabezpieczenia, zapewniające poszanowanie istotnych zasad dotyczących nadawców publicznych, w tym niezależności i bezstronności”.

Projekt nowelizacji ustawy o radiofonii i telewizji, autorstwa grupy posłów PiS, którym jeszcze na trwającym posiedzeniu może zająć się Sejm, przewiduje m.in. wygaśnięcie mandatów dotychczasowych członków zarządów i rad nadzorczych Telewizji Polskiej oraz Polskiego Radia.

Odpowiedzialny za reformę mediów wiceminister kultury Krzysztof Czabański poinformował we wtorek, że zmiany zostały rozłożone na dwa etapy. “W pierwszym kroku zmieniamy zasady wyboru władz TVP i Polskiego Radia. Ustawa w tej sprawie jest już w Sejmie. W drugim etapie przyjęta zostanie ustawa o Mediach Narodowych, zmieniająca ustrój mediów publicznych i zasady ich finansowania” – poinformował Czabański.

Opinie:

Stanisław Jędrzejewski: “Skracanie kadencji zarządów i rad nadzorczych mediów publicznych jest jakimś dziwactwem, ale można zrobić wszystko jeżeli dysponuje się większością w parlamencie.”

Jan Dworak: “Media publiczne, które były chronione przed bezpośrednimi politycznymi decyzjami, w tej chwili stają się mediami nie narodowymi, a rządowymi.”

Posłowie Prawa i Sprawiedliwości chcą, aby zarząd TVP i Polskiego Radia, powoływał i odwoływał minister skarbu. Podobnie członków rady nadzorczej, których będzie trzech. Dotychczas członków rad nadzorczych mediów publicznych powoływała Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji, a zarządy były wybierane w konkursach przez te rady nadzorcze, przy czym rozstrzygnięcia musiała zaakceptować KRRiT.

Posłowie PiS proponują usunięcie kadencyjności zarządów TVP i Polskiego Radia (obecnie kadencje te trwają cztery lata). Teraz zarządy te mają być powoływane i odwoływane przez ministra skarbu. Według projektu nowelizacji ustawy o radiofonii i telewizji (do marszałka zgłosili go w poniedziałek wieczorem posłowie PiS) terenowymi oddziałami TVP kierował będzie dyrektor powołany przez zarząd spółki. Projekt ustawy nie ma wielkich wymagań wobec kandydatów na członków zarządu: muszą mieć obywatelstwo polskie, kompetencje w dziedzinie radiofonii i telewizji oraz nie mogą być karane za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego lub przestępstwo skarbowe.

Z dniem wejścia w życie zmienionej ustawy wygasną mandaty dotychczasowych członków zarządów i rad nadzorczych TVP SA i Polskiego Radia SA (ich kadencje rozpoczęły się w 2015 roku). Zarządy te w dotychczasowym składzie mają jednak działać do czasu powołania zarządów na podstawie zmienionych przepisów. Nie mogą one jednak bez zgody ministra skarbu dokonywać czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu ani czynności z zakresu prawa pracy, z których wynikałyby dla spółki nowe zobowiązania. Członkowie dotychczasowych zarządów TVP i Polskiego Radia na podstawie ustawy mają otrzymać odprawę w wysokości trzykrotności swoich wynagrodzeń za październik 2015. Zwolnionemu członkowi zarządu spółka może wypowiedzieć umowę o zakazie konkurencji z zachowaniem 14-dniowego terminu wypowiedzenia.

Zarządy i rady nadzorcze spółek radiofonii regionalnej będę działać w dotychczasowych składach do czasu dokonania zmian na podstawie nowych przepisów.

Zmiany w ustawie o radiofonii i telewizji mają wejść w życie z dniem ich ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.

Uzasadnienie wnioskodawców nowelizacji:

Projektowana ustawa stanowi pierwszy etap reformy polskich mediów publicznych, zmierzającej do ustanowienia systemu mediów narodowych. Jego filarami będą instytucje niemające charakteru spółek akcyjnych, którym zapewni się stabilne źródła finansowania. Stworzenie nowego systemu organizacji i finansowania mediów narodowych wymaga kilku miesięcy intensywnych prac i będzie następnym etapem reformy.

Projektowana ustawa koncentruje się tymczasem na zmianie sposobu kreowania rad nadzorczych i zarządów istniejących spółek publicznej radiofonii i telewizji oraz ograniczeniu liczebności rad nadzorczych do 3 osób. Wiąże się to z wyeliminowaniem udziału Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji (KRRiT), jako organu regulacji rynku mediów elektronicznych, w kreowaniu składów zarządów i rad nadzorczych działających na tym rynku spółek Skarbu Państwa. Do czasu wprowadzenia nowej organizacji mediów narodowych winna to być bowiem domena ministra właściwego do spraw Skarbu Państwa, który ponosi odpowiedzialność przed Sejmem.

Według Konstytucji KRRiT “stoi na straży wolności słowa, prawa do informacji oraz interesu publicznego w radiofonii i telewizji” (art. 213 ust. 1 Konstytucji RP). Zadania te od-noszą się w równym stopniu do mediów publicznych i prywatnych, a Konstytucja nie przewiduje żadnych szczególnych kompetencji Krajowej Rady wobec mediów publicznych. Konstytucja przewiduje natomiast wydawanie przez KRRiT aktów normatywnych i indywidualnych kierowanych do podmiotów niepodporządkowanych jej organizacyjnie (art. 213 ust. 2; por. art. 92 i art. 93 ust. 1). Według Konstytucji Krajowa Rada jest zatem niezależnym od rządu organem regulacyjnym, sprawującym władztwo publiczne (imperium) wobec niepodporządkowanych jej organizacyjnie nadawców.

Tymczasem w nowelizowanej ustawie z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji zawarte są także kompetencje KRRiT w odniesieniu do mediów publicznych, które są charakterystyczne dla uprawnień korporacyjnych i nadzoru właścicielskiego (dominium).

Z jednej więc strony KRRiT jest organem regulacyjnym dla wszystkich uczestników rynku i jako taki organ powinna być bezstronna oraz działać przejrzyście (zob. motyw 94 Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/13/UE z dnia 10 marca 2010 r. w sprawie koordynacji niektórych przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich dotyczących świadczenia audiowizualnych usług medialnych – Dyrektywa o audiowizualnych usługach medialnych; dalej: DAUM). Z drugiej strony dotychczasowe przepisy dają Krajowej Radzie szerokie kompetencje z zakresu dominium w stosunku do jednostek publicznej radiofonii i telewizji działających w formie jednoosobowych spółek akcyjnych Skarbu Państwa, mimo że spółki te są także silnymi i znaczącymi uczestnikami rynku usług audiowizualnych.

Według dotychczasowych przepisów, które wymagają zmiany, KRRiT decyduje m.in. o składzie organów spółek Skarbu Państwa oraz o treści statutów tych spółek. Z punktu widzenia niezależności, bezstronności i przejrzystości działania organu regulacyjnego, wymaganej przez motyw 94 i art. 30 DAUM, takie unormowanie budzi daleko idące zastrzeżenia. Swoje konstytucyjne zadania – stanie na straży wolności słowa, prawa do informacji oraz interesu publicznego w radiofonii i telewizji – Krajowa Rada może przy tym wykonywać w sposób bezstronny i przejrzysty jedynie jako organ regulacyjny.

Z tych względów konieczna jest zmiana niektórych przepisów Rozdziału 4 ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji.

Projektowane zmiany zbliżają, od strony nadzoru właścicielskiego i uprawnień korporacyjnych, jednoosobowe spółki Skarbu Państwa będące jednostkami publicznej radiofonii i telewizji do standardu dotyczącego innych spółek kontrolowanych przez Skarb Państwa.

Wobec zmiany przepisów regulujących liczebność i sposób kreowania organów (zarządów i rad nadzorczych) spółek Skarbu Państwa uzasadnione jest wygaszenie mandatów dotychczasowych członków tych organów. W przypadku organów dwóch największych spółek, mających ogólnopolski zasięg, tj. Polskiego Radia SA i TVP SA, stanie się to z mocy samego prawa, z dniem wejścia w życie projektowanej ustawy. W przypadku 17 spółek radiofonii regionalnej będzie to następować stopniowo, w miarę zmian dokonywanych w składach ich organów.

Projektowane zmiany przyczynią się nie tylko do racjonalizacji i obniżenia kosztów zarządzania spółkami publicznej radiofonii i telewizji, ale także do przywrócenia w nich standardów zawodowych i etycznych, jakich wymaga realizacja misji publicznej, określonej w art. 21 ust. 1 nowelizowanej ustawy o radiofonii i telewizji: “Publiczna radiofonia i telewizja realizuje misję publiczną, oferując, na zasadach określonych w ustawie, całemu społeczeństwu i poszczególnym jego częściom zróżnicowane programy i inne usługi w zakresie informacji, publicystyki, kultury, rozrywki, edukacji i sportu, cechujące się pluralizmem, bezstronnością, wyważeniem i niezależnością oraz innowacyjnością, wysoką jakością i integralnością przekazu”.

Projekt wywierać będzie pozytywne skutki społeczne i gospodarcze, związane z przyjęciem przedmiotowej regulacji. Skutkiem prawnym przedmiotowej regulacji będzie zmiana sposobu kreowania rad nadzorczych i zarządów istniejących spółek publicznej radiofonii i telewizji.

Zdaniem wnioskodawców proponowane rozwiązania nie powodują kosztów po stronie budżetu państwa oraz budżetów jednostek samorządu terytorialnego.

Przedmiot projektowanej regulacji jest zgodny z prawem Unii Europejskiej.

Jak podaje Polska Agencja Prasowa, Prokuratura Apelacyjna w Krakowie wszczęła śledztwo w sprawie bezprawnego pozbawienia wolności polskich dziennikarzy w Syrii. Postępowanie ma w większości charakter niejawny.

Sprawa dotyczy dwóch dziennikarzy – reportera i filmowca Marcina Mamonia oraz fotografa i operatora kamery Tomasza Głowackiego. W połowie listopada br. ekipa udała się do Syrii, by zrealizować zdjęcia do niezależnego filmu o Państwie Islamskim. Na miejscu zostali porwani przez syryjską Al-Kaidę. Informacja o porwaniu nie była do tej pory podawana publicznie ze względu na bezpieczeństwo porwanych. Dziennikarze zostali w Wigilię uwolnieni z rąk porywaczy i w niedzielę wieczorem wrócili do kraju.

“Śledztwo dotyczy zdarzenia polegającego na porwaniu obywateli polskich poza granicami naszego kraju” – powiedział PAP rzecznik Prokuratury Apelacyjnej w Krakowie, prokurator Kosmaty.

Jak wyjaśnił Kosmaty, postępowanie jest prowadzone w kierunku art. 189 par. 2, mówiącego o bezprawnym pozbawieniu wolności obywateli polskich na okres powyżej siedmiu dni, za co grozi kara od roku do 10 lat więzienia. W ramach śledztwa Prokuratura Apelacyjna nadzoruje także działania Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego.

Zarząd główny Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich poprosił oddziały SDP o wskazanie osób, które mogłyby objąć stanowiska kierownicze w mediach publicznych w regionach. Wczoraj do marszałka Sejmu wpłynął poselski projekt nowelizacji ustawy o radiofonii i telewizji, co ma być pierwszym etapem tworzenia systemu mediów narodowych. Nowelizacja ma umożliwić rządowi szybką zmianę władz TVP i Polskiego Radia.

Do oddziałów SDP o podanie propozycji nazwisk kandydatów do kierowania oddziałami terenowymi TVP i Polskiego Radia zwrócił się Stefan Truszczyński, sekretarz generalny zarządu głównego SDP. W piśmie prosi o potraktowanie sprawy jako pilnej. Na rekomendacje czeka do 10 stycznia 2016 roku. Czyja to inicjatywa? – To inicjatywa i pomysł zarządu głównego – odpowiada zdawkowo Truszczyński.

– Jesteśmy największą organizacją dziennikarską i chcemy mieć wpływ na to, jakie osoby będą kierować mediami publicznymi. Przygotowaliśmy własne rekomendacje do ustawy o mediach, które zostały publicznie zaprezentowane. Jedną z nich jest postulat, żeby kandydatów mogły wskazywać stowarzyszenia twórcze – tłumaczy Piotr Legutko, wiceprezes zarządu głównego SDP i członek zarządu krakowskiego SDP.

Czy oddziały wskażą swoje propozycje? – Skonsultuję się z resztą członków zarządu i odpowiemy – mówi Tadeusz Woźniak, prezes gdańskiego SDP. Anita Nowak, prezes kujawsko-pomorskiego SDP, stwierdza: – Jeszcze się nad tym nie zastanawiałam, nie zebraliśmy się i nie rozmawialiśmy, bo pismo przyszło przed samymi świętami.

Zarząd główny SDP na początku grudnia przedstawił projekt zmian w ustawie o mediach publicznych. ”Projekt rządowy jest zgodny z naszym w 80 do 90 procent, ale te 10 procent może stanowić dużą różnicę” – mówił ”Presserwisowi” przed świętami Marcin Wolski z zarządu głównego SDP.

Poselski projekt zmian ustawy o radiofonii i telewizji został wczoraj skierowany do marszałka Sejmu. Jeszcze wieczorem jego treść nie była dostępna w wersji online. Z opisu wynika, że jest etapem reformy mediów publicznych zmierzającej do ustanowienia systemu mediów narodowych – jego “filarami będą instytucje niemające charakteru spółek akcyjnych” – którym zapewni się stabilne źródła finansowania. Stworzenie takiego systemu zdaniem wnioskodawców wymaga kilku miesięcy “intensywnych prac legislacyjnych” i będzie następnym etapem reformy. Przedstawicielem wnioskodawców jest posłanka PiS Barbara Bubula. Projekt został skierowany do zaopiniowania przez Biuro Legislacyjne Kancelarii Sejmu oraz Biuro Analiz Sejmowych Kancelarii Sejmu.

Projekt nowelizacji zakłada, że radę nadzorczą nadawcy publicznego, która wybierze jego zarząd, będzie wskazywał minister skarbu, a mandaty członków obecnych zarządów wygasną w dniu wejścia w życie zmienionej ustawy (w nowelizacji nie ma vacatio legis).

Małgorzata Serafin będzie gospodynią cyklu debat, które TVP1 emitować będzie od stycznia przyszłego roku we wtorkowe wieczory – dowiedział się portal Wirtualnemedia.pl.

Małgorzata Serafin

W debatach mają być poruszane bieżące tematy społeczne i polityczne. W studiu dyskutować będą ze sobą głównie eksperci, wypowiadać się mają też reprezentanci publiczności. Cykl ma być emitowany w Jedynce we wtorki o 20.25 począwszy od 12 stycznia 2016 roku.

Dotąd takie debaty pokazywano w TVP1 nieregularnie. Od jesieni br. nadano trzy dyskusje dotyczące kolejno wrześniowego referendum, uchodźców oraz edukacji szkolnej. Prowadziła je Małgorzata Serafin, która poprowadzi także nowy cykl debat.

Serafin od kilku lat w TVP1 jest gospodynią programu publicystycznego “Polityka przy kawie”. W przeszłości była prezenterką Superstacji, pracowała też w Radiostacji.