Propozycja wstępna.

IDEA KONFERENCJI POŚWIĘCONEJ STATUSOWI I KONDYCJI DZIENNIKARZA WE WSPÓŁCZESNEJ POLSCE.

1.1.	Pierwszym celem konferencji (lub wielowątkowego seminarium) byłaby próba stworzenia w miarę wyczerpującej definicji pojęcia „dziennikarz”, odpowiadającej z jednej strony współczesnym realiom rynku prasowego i mediów elektronicznych, a z drugiej – określającej niezbędne kryteria, którym musi odpowiadać osoba mająca prawo do posługiwania się zawodowym tytułem „dziennikarz”. (Bowiem, jak dotąd, pojęcie takie w polskim prawodawstwie nie występuje!)
1.2.	Jest to sprawa ważna i pilna, bowiem niedawne doświadczenia (w tym jaskrawo tzw. „afera taśmowa”, w której kluczową rolę odegrało pismo mieniące się i zaliczane do „tygodników opinii”) po raz kolejny bez osłonek pokazały, że brak jasnych kryteriów określających status dziennikarza w Polsce prowadzi do chaosu i napięć o charakterze ogólnospołecznym. Przeciętny obywatel RP nie wie już, kto dziennikarzem jest, a kto nie, co dziennikarzowi podczas wykonywania obowiązków służbowych wolno, a czego nie, w końcu: czy osobie tytułującej się dziennikarzem można ufać, czy też na wszelki wypadek omijać z daleka. Jeśli taki stan rzeczy będzie trwał nadal, dziennikarstwu polskiemu grozi poważna, jeśli nie całkowita, utrata wiarygodności. To w perspektywie zaowocuje pogłębiającą się powszechną dezinformacją, a wraz z nią - dekompozycją społecznych relacji i więzi. Przypadki takie znamy z historii, a ich analiza powinna być tematem jednego z konferencyjnych referatów.
1.3.	W krajach zachodnich, standardów dziennikarskich strzegą korporacje zawodowe o długiej historii, które osiągnęły wysoki środowiskowy prestiż. Ich autorytatywne opinie są respektowane zarówno przez zawodowe środowisko dziennikarskie jak i przez wydawców, nadawców oraz instytucje publiczne. W wielu szczegółowych kwestiach dziennikarzy chronią (i rozliczają) także regulacje prawne.  W Polsce sejmowa debata nad nowym Prawem Prasowym trwa już lata, jak dotąd nadal bez efektu.  Jakim normom zwyczajowym i regulacjom prawnym podlegają dziennikarze w krajach europejskich i jakie z nich można by implementować na nasz teren – to temat kolejnego referatu.
1.4.	W Polsce z wielu względów, tak zaszłości historycznych, jak i procesów trwającej wszak nadal transformacji gospodarczo – ustrojowej, szanse na wewnętrzną, środowiskową autoregulację statusu dziennikarza są znikome. Świadczą o tym choćby problemy z funkcjonowaniem Konferencji Mediów Polskich i Rady Etyki Mediów. Wielość, często niechętnych sobie, stowarzyszeń i klubów dziennikarskich w sumie zrzesza zaledwie część środowiska – w tym drastycznie mały odsetek dziennikarskiej młodzieży. Jednocześnie polskie ustawodawstwo ogranicza możliwości stworzenia ogólnopolskiego związku zawodowego dziennikarzy, gdyż obecnie większość z nich nie jest zatrudniana na podstawie stałej umowy o pracę, a wielu to tzw. freelancerzy. Ostatnie, przeprowadzane w kraju „deregulacje” zawodów poprzedzone zostały totalną krytyką korporacjonizmu zawodowego w ogóle. Za wcześnie mówić, jakie te deregulacje, - dokonane np. w zawodach prawniczych - przyniosą realne efekty. Zauważmy, że zawód dziennikarza nie jest nawet uwzględniony na liście tzw. „wolnych zawodów”, zwanych u nas „zawodami zaufania publicznego”. Jak praktycznie zatem zapewnić, że do dziennikarstwa trafiać będą osoby należycie przygotowane warsztatowo, etycznie i intelektualnie? Czy - jak to sugerują projektodawcy nowego prawa prasowego - na straży dziennikarskich standardów mają stać wyłącznie wydawcy i nadawcy komercyjni oraz zmieniające się w rytm wyborczy zarządy podupadłych mediów publicznych? W myśl tych projektów na dziennikarza „namaszczać” ma redaktor naczelny danego medium, ze wszystkimi prawnymi skutkami z tego tytułu płynącymi. Redaktora naczelnego zaś wyznaczać ma wedle własnego uznania właściciel czasopisma, stacji nadawczej lub portalu. Jakie jednak są kompetencje tychże osób? Tego czytelnik, słuchacz czy widz doświadczy dopiero w praktyce. Tymczasem już dzisiaj w wystarczy poczytać trochę naszej prasy, posłuchać stacji radiowych i obejrzeć parę programów telewizyjnych by pojąć, że prawo Greshama – Kopernika dotyczy także produkcji dziennikarskiej. Jakie zatem przyjąć rozwiązania, by do zawodu nie trafiali ludzie przypadkowi, niedouczeni, o wąskich horyzontach myślowych i wątpliwym morale? To temat zasadniczy konferencji, w rozpisaniu na referaty i debatę.
2.1	Drugim zagadnieniem do omówienia, to problem szeroko rozumianego ładu medialnego w Polsce. Można powiedzieć, że na tym polu mamy zupełną dowolność. Jedynie KRRiTV ma możliwość dokonywania ocen emitowanego programu, a i to jedynie w ograniczonym zakresie (reklamy używek, treści rasistowskich i jawnie nieobyczajnych, „ciszy wyborczej”, czas bloków reklamowych itp.), przy czym część rozporządzeń Rady nie jest z wielu względów respektowana. Zasadniczo czytelnik, słuchacz bądź widz nie ma komu przedstawić swoich uwag na temat dostarczanych mu treści. Swoje opinie może zgłosić danej redakcji, konkurencji lub zamieścić w internecie. Jednak z reguły pozostaje to bez kompetentnych wyjaśnień, a niejednokrotnie nawet grzecznościowej odpowiedzi.
2.2	Warto więc powrócić do pytania, czy nie powinna powstać (niejednokrotnie już postulowana) „rada prasowa”, złożona z kompetentnych i godnych społecznego zaufania osób, wyposażona w określone instrumenty oddziaływania – w tym prawne. Jej umiejscowienie i zakres działania powinna określać ustawa tak, aby ciało owo nie mogło przekształcić się w quasi cenzurę lub przejmować uprawnień sądów powszechnych.
3.1	Konferencja będzie miała sens i znaczenie, gdy zakończy się sformułowaniem konkretnych wniosków, które w formie dezyderatów zostaną skierowane do kompetentnych władz państwowych. Jakie to będą wnioski, jak postawione i pod czyim adresem - to zależeć będzie od jej przebiegu?  Dlatego też ważne jest, aby uczestniczyli w nim zarówno czynni dziennikarze, jak i medioznawczy, prawnicy oraz przedstawiciele reprezentatywnej grupy polskich wydawców i nadawców.
3.2	W tym celu należy powołać zespół organizacyjny, który zająłby się szczegółowym przygotowaniem konferencji, w którego skład weszłyby osoby reprezentujące stowarzyszenia i instytucje zainteresowane tym przedsięwzięciem.
3.3	Warto rozważyć także zgłoszoną w trakcie wstępnej dyskusji nad powyższym projektem propozycję, by seminaria poświecone szczegółowym kwestiom problemu odbyły się jednocześnie w wielu ośrodkach, najlepiej tam, gdzie istnieją uczelnie z wydziałami o profilu dziennikarskim i we współpracy z nimi. Do problemów takich dyskutanci zgłosili takie, jak: 
- kryteria zawodu dziennikarskiego;
- wiarygodność dziennikarza;
- wpływ dziennikarzy na proces integrowania społeczeństwa;
- regulacje prawne określające sposób funkcjonowania dziennikarza w społeczeństwie;
- stosunki pomiędzy dziennikarzami, a wydawcami, właścicielami mediów, instytucjami;
- rządowymi i pozarządowymi;
- ustawa Prawo Prasowe;
- wewnętrzne problemy środowiska dziennikarskiego;
- działalność i skuteczność działania instytucji korporacyjnych;
- dziennikarze a deregulacje korporacyjne;
- dziennikarskie związki zawodowe;
- media prywatne a media publiczne;
- sposoby i jakość kształcenia dziennikarzy;
- ład medialny w Polsce;
- uczestnictwo odbiorców w tworzeniu i ocenie przekazu medialnego.

Zarząd Oddziału Warszawskiego Stowarzyszenia Dziennikarzy RP, licząc na poparcie naszej inicjatywy, deklaruje gotowość skierowania ze swego grona dziennikarzy, mogących podjąć się takich zadań oraz podjęcie działań inicjujących przygotowanie seminarium.

Marek Kuliński
Przewodniczący Oddziału Warszawskiego
Stowarzyszenia Dziennikarzy RP